Sensibilisering tot de 3de macht

Interessante zaak voor de correctionele rechtbank van Gent. 54 beklaagden kregen de mantel uitgeveegd door de strafrechter van dienst wegens sluikstorten. Gaande van het naast de vuilbak mikken van een colablik tot het in de natuur dumpen van autowrakken en tv-toestellen. Het Gents parket lacht er niet mee en vraagt ongeacht het vergrijp een effectieve veroordeling, met geldboetes tussen 250 en 500 euro. Dat is niet niks.

Sluikstorten of sluikstoken genieten door hun uitingsvorm een relatief lage pakkans. De wetgever kiest er dan in het algemeen voor dit soort van asociaal gedrag op papier relatief zwaar te beboeten en nodigt zo de rechterlijke macht uit tot een streng veroordelingsbeleid. Waarbij dan de maatschappelijke fall-out van strenge gerechtelijke precedenten daarna zijn sensibiliseringswerk doet. Een lage pakkans, dat weten we, reduceert steevast het afschrikeffect van een eraan gekoppelde hoge boete. Enkel door streng te sanctioneren vindt er dan een algemeen ontradingseffect plaats. Dat is toch een interessant verschil met ander ongewenst sociaal gedrag zoals rijden onder invloed of rijden aan overdreven snelheid. De hoge pakkans en een duidelijkere definitie van de maatschappelijke tol zorgt voor een sterkere ontrading op voorhand. Occasionele zware uitspraken van rechters zorgen hier nog maar zelden voor een ontradingsmeerwaarde. Is het feit dat de Gentse rechter de sensibiliseringstaak overneemt het bewijs dat het informatie- en ontradingsbeleid terzake gefaald heeft? Nee, het is vooral een noodzakelijke aanvulling van een goed informatiebeleid. De receptiviteit van informatie bij een hoge pakkans is nu eenmaal groter dan bij een lage pakkans. Mensen gaan immers zeer economisch om met wat hun aandacht verdient. Wat hen meer kan kosten, krijgt meer aandacht. Wat de Gentse rechter doet, is de gepercipieerde pakkans inzake sluikstorten verhogen en er zo voor zorgen dat het publiek meer aandacht geeft aan het thema. Informatiecampagnes hebben alvast de mérite dat ze hoe dan ook het ongewenst gedrag weten in te perken en bovendien draagvlak creëren voor een streng sanctioneringsbeleid. Zonder informatie, nog meer ongewenst gedrag en tegelijk minder draagvlak voor strenge sanctionering.

Het zal voor de 54 beklaagden een schrale troost zijn dat, alhoewel de informatiecampagnes er zijn geweest, de wetten der psychologie hen er minder receptief voor hebben gemaakt. En die informatiecampagnes waren er wel degelijk. De budgetten die de Vlaamse en provinciale overheden de laatste 5 jaar besteed hebben aan sensibiliseringscampagnes tegen sluikstoken en -storten zijn geen habbekrats. De rechter in Gent toonde dan ook maar weinig begrip voor het argument van enkele beklaagden dat men gewoon niet wist dat een vuurtje stoken in de eigen tuin verboden was. Het is duidelijk dat hier de rechterlijke macht de informatielacune dient op te vullen door streng te veroordelen en zo de gepercipieerde pakkans te verhogen. Dat is ook hun taak en enkel zo kan er via de megafoon die media bieden een succesvolle sensibilisering plaatsvinden. Een krantenkop als ‘Geen pardon voor Sluikstorters’ (DS- 3/11/04), daar moeten alle advertenties of tv-spots het uiteindelijk tegen afleggen.

Sensibiliseringscampagnes die ons dingen willen af- of aanleren, zijn zoals reclamecampagnes die ons iets willen verkopen. Het belang is steeds groter aan de kant van de boodschapper dan aan die van de ontvanger. En dat structureel onevenwicht bemoeilijkt de communicatie tot op het punt dat ook de ontvanger een belang begint te ontdekken. Dat kan een financieel voordeel zijn, in dit geval het ontlopen van een stevige boete. In die zin zullen uitspraken van rechtbanken in gelijkaardige zaken een veel grotere sensibiliseringsimpact hebben dan welke goed uitgekiende overheidscampagne dan ook. En toch moet de overheid hier blijven in investeren. Opdat een rechter steeds kan zeggen tegen zijn beklaagden dat er wel degelijk voldoende informatie is geweest, opdat rechtbanken en parketten steeds zelf weten wat hun sensibiliseringsopdracht is en opdat er draagvlak is voor zware maar rechtvaardige straffen. Letterlijk citaat van de strafrechter: ‘De Vlaamse overheid heeft miljoenen gespendeerd in informatiecampagnes (…). Ik aanvaard dus niet dat men komt zeggen: ik wist niet dat dit verboden is.” Nu de media reeds stevig hebben bericht, is de sensibiliseringsdoelstelling al ruim gehaald. Het verdict voor de 54 beklaagden kan dus nog meevallen. Uitspraak in Gent op 16 november, krantenkoppen op 17 november.