Herman Konings, zaakvoerder van Pocket Marketing/nXt, is licentiaat in de theoretische psychologie en zaakvoerder van het Antwerpse trend- en toekomstonderzoeksbureau Pocket Marketing/nXt. Als trendwatcher geeft hij regelmatig adviesrondes en spreekbeurten aan bedrijven en hogescholen over socio-culturele verschuivingen, trendobservaties en toekomstverwachtingen. Herman Konings is eveneens lid van de C-board van Groep C.

Mag ik u alvast een gedenkwaardig 2010 wensen ? Dat 2010 – het eerste jaar van het tweede decennium van onze (althans voor de meeste lezers van deze nieuwsbrief) laatste eeuw – voor u en uw dierbaren even (kom)kommervrij mag verlopen als 2009 !

Een typisch grapje van trendwaarnemers en toekomstkijkers. Dit soort humor is dan ook van morgen, en dus niet van gisteren … zullen we maar denken. Het grapje was trouwens veel leuker in april 1999, toen 2000 nog intercontinentaal ver weg leek. Vandaag, april 2009, ligt 2010 amper een luie steenworp verder. De snelheid van verandering is in deze eeuw werkelijk veranderd : het gaat voor ons, Westerlingen, nu echt razendsnel. Veranderingen zijn nauwelijks adempauzes gegund. Het is een vanzelfsprekende biologische en sociaal-psychologische evolutie : doordat de mensensoort nu eenmaal geconditioneerd is om handelingen met gunstig gevolg te bekrachtigen en inefficiënte daden – vertragende processen – uit het gedragsrepertoire te schrappen, is het logisch dat wij mensen – steeds hoger gevormd, steeds breder georiënteerd en steeds dieper geworteld in een wereldomvattend netwerk van ontelbare anderen die ook hoog, breed en diep in het leven staan – nu met ongekende snelheid richting nieuwe avonturen denderen.

Over enkele maanden beginnen we dus aan het tweede tiental van de ‘nieuwe’ eeuw, en dus mogen we voorzichtig beginnen om te kijken. Wat heeft dat eerste decennium ons tot nog toe gebracht? De wereld kwam binnen handbereik, althans zo lijkt het. Technologie, informatie en communicatie werden gedemocratiseerd. Google, Apple, TomTom, YouTube, Facebook en Ryanair hebben de wereld wat kleiner gemaakt, maar tegelijk ook minder overzichtelijk. De teugels komen steeds vaker in de handen van de consument te liggen, en het wordt steeds meer de vraag of dat een goede ontwikkeling blijft. Het krachtige massamedium, het Internet, waaraan de afgelopen 110 maanden zich ongeveer één miljard wereldburgers hebben vastgehaakt, dreigt een medium van niches te worden. Een digitaal kippenhok, bovendien, waarin de micromeningen van bloggers en hobbyrecensenten heldere, evenwichtige en genuanceerde oordelen van experten overstemmen. Het heet dat Web 2.0 de media heeft gedemocratiseerd, maar het aantal mediadeskundigen dat vandaag de mediademocratie welwillend afkort tot ‘mediocratie’ – de heerschappij van de middelmatigheid – is feitelijk niet meer te tellen.

“Web 2.0 ondermijnt vandaag kwaliteit, creativiteit, progressiviteit en zelfs de economie tout court !” Het zijn de woorden van de Brits-Amerikaanse mediafilosoof en technologiehistoricus Andrew Keen, die met zijn recente boek ‘The Cult of the Amateur : How Today’s Internet is Killing Our Culture and Assaulting Our Economy’ in de wereld van de mediawaarnemers werkelijk een schokgolf heeft veroorzaakt. Keen gelooft dat legers van amateurs gilden van ervaren professionals wegdrukken en zo een web creëren dat gebaseerd is op consensus, eerder dan op waarheid. Op Internetfora en weblogs dreigt de waarheid slachtoffer te worden van ultra-individuele meningen. De Internetencyclopedie Wikipedia is in het boek van Keen de Kop van Jut. Iedereen bemoeit zich ermee, tot zelfs koninklijke lieden van het Nederlands Huis van Oranje, die graag hun waarheid over hun koningshuis in Wikipedia zien verschijnen. Het gezag van experts wordt verder ondermijnd, aldus Keen, die met lede ogen alleen maar kan vaststellen dat de Encyclopaedia Britannica bekwame redacteuren en fact-checkers moet ontslaan omdat de meeste mensen liever in een gratis naslagwerk kijken. We lezen boekrecensies op Amazon.com, maar niemand weet of die recensie afkomstig is van de tante van de schrijver, of misschien wel van de echtgenoot van de minnares van de auteur. Keen gelooft dat de Internetdemocratie zover is doorgeschoten, dat de woorden van een wijs man vandaag evenveel waard zijn als het gestamel van een dwaas. We moeten dringend het onderscheid tussen censuur en kwaliteitscontrole begrijpen.

Zelfregulatie in de vorm van ‘poortwachters’ is volgens Keen de beste optie, en hij meent ook dat merken er één of enkele moeten hebben om Internetnormen en integriteit van merken te bewaken. Deze gatekeepers zijn geen conservatieve schriftgeleerden met rode censuurstiften, maar hooggekwalificeerde Internetgebruikers, die enkel een oogje in het zeil houden en de wildgroei van meningen, rancune en leedvermaak tot een aanvaardbaar minimum kunnen herleiden.

Voldoende stof tot nadenken, me dunkt. U kan zich ook moeiteloos richten tot het haast onbeperkte aanbod van weblogs en Internetfora om uw mening over Andrew Keen en de mediocratie te ventileren … of over het digitale vertoog van ondergetekende, natuurlijk !

Herman Konings

April 2009