Frank Van Oss is communication consultant-coach en lid van de C-board.

Het was een dagelijks ritueel. ‘s Avonds met mijn vader naar het televisienieuws kijken. Naar de oorlog van een paar vasthoudende journalisten tegen een Amerikaanse president. Elke dag kwam een leugen uit, kwam er informatie bij, werd een verdedigingslinie verlaten. Democratische politici droegen oude verkiezingsbadges van Nixon, met de tekst “It’s him”.  Tot uiteindelijk Richard Nixon aftrad. De Nederlandse cabaretier Wim Kan zei in zijn show op Nieuwjaar over hem: “Je mag toch niet alleen op het gezicht van iemand afgaan”. Het waren grote tijden voor journalisten en voor het publiek. Maar de terechte verontwaardiging en missie van het nieuws lijken vandaag ver weg.

En dat was lang voor journalisten (heel) laag begonnen te scoren in rankings van beroepen. En voor journalisten belangrijker werden dan de politici... Zonder verzuurd te willen lijken, het kan beter bij de VRT. Toch op de nieuwsdienst. Het gaat niet om het personeel, er zijn genoeg goede professionals om goed werk te leveren. En laat ons het probleem van de ego’s onmiddellijk afvoeren. Dat is vandaag niet minder aan de orde dan zo’n 15 jaar geleden. De grote belangstelling van media en publiek is een uitdaging zowel voor journalisten die in die media werken als voor politici en rocksterren. De één gaat daar al beter mee om dan de andere...

Waarom is de kwaliteit van het nieuws dan minder goed geworden? Het zijn niet de mensen, het is de strategie en vooral de doelstelling. De VRT wil winnen in de allesomvattende concurrentieslag met VTM. De verschillen tussen beide zijn minder groot dan men vermoedt, maar de VRT heeft gekozen om een groter bereik voor de nieuwsuitzendingen te halen. Het is heel eenvoudig: dit gaat ten koste van diepgang en perspectief. Nieuws moet entertainment zijn, journalisten eerder nieuwsgierig dan geïnteresseerd. Doorvragen wordt dooremmeren en beschuldigen. Terugdenkend aan Watergate, politici die schuldig zijn mogen en moeten worden aangepakt. Maar niet alle politici zijn schuldig. Als Karel De Gucht in opdracht van Jean-Marie De Decker door een privé-detective wordt gevolgd, stelt Lieven Verstraete, toch een gedegen journalist en persoonlijkheid, hem in Terzake drie keer de vraag of hij wel degelijk niet in de constructie rond architect Jaspers betrokken is. Pas als De Gucht terecht uit zijn krammen schiet, stopt de inquisitie. Hebben wij hier iets uit bijgeleerd? Is de situatie duidelijker? Natuurlijk niet, alleen krijgt de kijker de indruk dat De Gucht misschien toch wel iets te verbergen heeft. De VRT-journalisten moeten dus opnieuw hun huiswerk leren maken – onderzoeken en verifiëren – en daar dan minstens de gelegenheid toe krijgen.
Er moet op de VRT nieuwsredactie een document bestaan waarin de manier van interviewen en monteren wordt uitgelegd, dat zal wel heel onthullend zijn. Ook in de training van de nieuwe journalisten zal deze manier van werken worden overgedragen. Daar zou ik graag eens bij aanwezig zijn, het zou veel duidelijk maken.

Voor alle duidelijkheid, nieuws mag veel mensen bereiken, mag visueler zijn, mag vlotter zijn, hoeft (zeker) niet te gezagsgetrouw te zijn. Maar dat mag niet ten koste van diepgang en reflectie gaan. En twee, politici hoeven niet bij voorbaat schuldig te zijn. Vandaag aan politiek doen is een ondankbare en helse job. Met alle respect, veel moeilijker dan de job van journalisten, maar ook van zakenlui of van zowat de meeste mensen.

De VRT heeft veel kwaliteit aan boord. De openbare omroep heeft nu bewezen dat nieuws even populair (en zelfs populairder) kan zijn als bij de commerciële omroep. Maar nu die oefening gelukt is, moet de steven terug gericht naar de natuurlijke bestemming en doelstelling: duiding geven bij wat er dagelijks gebeurt en kritisch maar constructief commentaar geven. Verzuring gedijt niet in een omgeving die in de diepte uitlegt en verklaart. Dat is een mooie opdracht voor al die getalenteerde mensen, niet?