Dat de overheid in een steeds diverser wordende maatschappij vaker inzet op het specifiek bereiken van etnisch-culturele minderheden is logisch. Zo lanceerde de Federale Overheidsdienst Veiligheid en Preventie rond de jaarwisseling een campagne over CO-vergiftiging. Ze waren er zich terecht van bewust dat etnisch-culturele minderheden (die helaas vaak laag op de sociale ladder staan) meer met deze ‘stille doder’ te maken krijgen. En dus wilden ze met hun campagne ook hen bereiken. Hoe ze dit probeerden, is een goed voorbeeld van de manier waarop doorgaans tegen communicatie naar minderheden wordt aangekeken.

De eerste reflex van de campagneleiders was namelijk om de bestaande brochure te vertalen naar de meest voorkomende talen bij etnisch-culturele minderheden in Vlaanderen. Om een zicht te krijgen op welke talen zij het best zouden hanteren, namen zij trouwens contact op met het Minderhedenforum. Allemaal lovenswaardig, maar er schuilt een addertje onder het gras. Je bereikt met vertalingen immers wel een aantal mensen meer, maar je sluit er evengoed uit.

De kennis van de moedertaal of herkomsttaal bij etnisch-culturele minderheden is niet altijd zo goed als doorgaans wordt aangenomen. Zeker de geschreven vorm stelt vaak problemen. Onder de eerste generatie migranten is er een belangrijk deel dat geen of slechts een beperkte scholing genoot, ook niet in de moedertaal. Een courant gesproken taal als het Berbers is dan weer weinig gekend in zijn geschreven vorm. Jongeren van de tweede en volgende generaties die in Vlaanderen school liepen, hebben het uiteraard makkelijker met Nederlands dan met de taal uit het land van herkomst van hun (groot)ouders. En tot slot is het natuurlijk onmogelijk om te vertalen naar àlle talen die in ons land aanwezig zijn: Farsi, Roemeens, Swahili, Koerdisch,….

Vertalingen zijn dan ook slechts nuttig voor communicatie naar heel specifieke groepen. Zo zijn Frans, Engels en Russisch ‘lingua franca’-talen waarmee je veel eerste generatie migranten kan bereiken uit bijvoorbeeld Afrika of de ex-Sovjetunie. Turks is meestal goed gekend bij mensen van Turkse origine. Voor mensen uit de Maghreb is geschreven Arabisch of Berbers dan weer vaak nauwelijks toegankelijk.

Met de idee om te vertalen, maakten de makers van de CO-campagne het zich eigenlijk onnodig moeilijk. Met de doelgroepen die zij voor ogen hadden, was het beter in te zetten op de globale toegankelijkheid en het bereik onder etnisch-culturele minderheden. Hun reguliere Nederlandstalige en Franstalige brochures voldoen zelfs al sterk aan de kenmerken van wat we als goede communicatie naar etnisch-culturele minderheden kunnen beschouwen. Een eenvoudig taalgebruik verlaagt bijvoorbeeld de drempel om de brochure door te nemen. Bovendien maakt de brochure gebruik van een fotostrip, waardoor zelfs wie de taal niet honderd procent machtig is, toch kan volgen.

Wat de CO-campagne ook goed doet, is inzetten op interculturele ‘teasers’ om de aandacht te trekken. Zij gebruikten beelden van mensen uit verschillende achtergronden. Maar ook een woord of zin in verschillende talen of herkenbare beelden, kunnen een doeltreffend middel zijn. Belangrijk is verder om bij de verspreiding rekening te houden met de diversiteit van het doelpubliek: wie zijn brochure enkel in de bibliotheken legt, zal uiteraard slechts een beperkt deel van de bevolking bereiken.

Het mooie is dat inspanningen om een etnisch-cultureel divers publiek te bereiken, meestal het publiek in het algemeen ten goede komen. Laat ons bijvoorbeeld niet vergeten dat zo’n 17% van de Vlamingen laaggeletterd is. Dat zijn natuurlijk niet alleen etnisch-culturele minderheden.

Eenvoudig taalgebruik, sterk visueel ondersteund, aandachtstrekkers op maat van het doelpubliek en aandacht voor diverse verspreidingskanalen: het zijn algemene regels van goede communicatie. En zo komt aandacht voor etnisch-culturele diversiteit, zoals vaak het geval is, de hele samenleving ten goede.